Kararın kesinleşme tarihi hesaplama

Karar ne zaman kesinleşir?

Bir karar, ona karşı kanun yolu kalmadığında kesinleşir. Kanun yolu açık kararlarda bu, süresinde başvuru yapılmadan istinaf veya temyiz süresinin dolmasıdır. Hukuk yargısında istinaf süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345); bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.361). Ceza yargısında istinaf ve temyiz, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta (CMK m.273, CMK m.291); idari yargıda istinaf ve temyiz kararın tebliğinden itibaren otuz gündür (İYUK m.45, İYUK m.46). Süre gün olarak sayılır, tebliğ günü hesaba katılmaz; son gün tatile rastlarsa ilk iş günü (HMK m.92, HMK m.93); son gün adli tatile rastlarsa hukukta 8 Eylül, idari yargıda 7 Eylül, cezada 3 Eylül (HMK m.104).

Birden fazla taraf varsa Yargıtay tek bir kesinleşme tarihi arar: “karar taraflardan hangisine en son tebliğ edilmiş ise bu tebliğ tarihi esas alınır; bu tarihe bakılarak temyiz süresinin bittiği tarih kararın kesinleştiği tarih kabul edilir”, aksi hâlde davacı ve davalı için iki ayrı kesinleşme tarihi ortaya çıkar (21. HD 24.04.2006, E. 2006/2700 K. 2006/4214). 8. Hukuk Dairesi de davacı vekiline 21.01.2010, davalılar vekiline 09.12.2009’da tebliğ edilen görevsizlik kararının, on beş günlük temyiz süresinin bittiği 05.02.2010’da kesinleştiğini, mahkemenin karara yazdığı 25.12.2009 tarihinin maddi hata olduğunu belirtmiştir (28.02.2012, E. 2011/2682 K. 2012/1242). Kesinleşme tarihi bu nedenle sürenin bittiği günün kendisidir, ertesi gün değildir; araç bu kuralı uygular.

Bir tarafa gerekçeli karar hiç tebliğ edilmemişse o taraf için süre işlemez ve karar kesinleşmez; kesinleşme şerhi için kalem tüm taraflara tebliği arar. Süresinde istinaf veya temyiz edilen karar ise üst mahkeme kararına göre kesinleşir: bölge adliye mahkemesinin kesin nitelikteki kararı verildiği tarihte, temyizi kabil kararı temyiz süresinin dolmasıyla; Yargıtay’ın onama kararı ile birlikte hüküm kesinleşir ve kesinleşme kaydı ilk derece mahkemesince yapılır (HMK m.302/5).

Kesinleşme şerhi nereden, nasıl alınır?

Hükmün kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına yazılıp tarih ve mahkeme mührü konmak ve başkan veya hâkim tarafından imzalanmak suretiyle belirtilir; kanun yollarından geçerek kesinleşen kararların kesinleşme kaydı ve yerine getirilmesi için gerekli bildirimler de ilk derece mahkemesince yapılır (HMK m.302). Şerh, kararı veren mahkemenin kaleminden istenir; UYAP üzerinden avukat portalından “kesinleşme şerhi talebi” dilekçesi göndermek yeterlidir, ayrı harç yoktur. Kalem, gerekçeli kararın tüm taraflara tebliğ edildiğini ve sürenin dolduğunu dosyadan kontrol eder; tebliğ mazbatası dosyaya dönmemişse şerh gecikir. Taraflar ilamı harcının ödenip ödenmediğine bakılmaksızın her zaman alabilir; bakiye karar ve ilam harcının ödenmemesi kanun yoluna başvuruya engel değildir (m.302/1-2).

Kesinleşme şerhi bazı kararların icrası için şarttır: kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2). Boşanma kararı kesinleşmeden nüfusa işlenmez; şerh verildikten sonra mahkeme kararı nüfus müdürlüğüne bildirir ve taraflar ancak bundan sonra yeniden evlenebilir. Tapu iptali ve tescil, ortaklığın giderilmesi, soybağı ve velayet kararları da kesinleşme şerhiyle uygulanır. Alacak ve tazminat ilamları ise kesinleşmeden icraya konabilir; istinaf icrayı durdurmaz, icranın geri bırakılması İİK m.36’ya tabidir (m.350/1).

Kesin kararlar, kısmi kesinleşme ve UYAP kaydı

Kanun yolu kapalı kararlar verildiği anda kesinleşir. Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin ilk derece kararları (HMK m.341/2) ile temyiz sınırının altındaki bölge adliye mahkemesi kararları, çekişmesiz yargı işleri ve geçici hukuki koruma kararları (HMK m.362) böyledir; idari yargıda konusu belirli tutarı geçmeyen davalarda idare ve vergi mahkemesi kararları kesindir (İYUK m.45). Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; kararın kesin olup olmadığını hüküm fıkrasındaki kanun yolu açıklamasından ve güncel tutardan kontrol et. Manevi tazminat davalarında miktara bakılmaksızın istinaf yolu açıktır.

Kısmi kesinleşme: Karar birden çok talep veya taraf içeriyorsa ve kanun yoluna yalnız bir bölüm ya da bir taraf için başvurulmuşsa, başvurulmayan bölüm süre dolduğunda kesinleşir; kalem o bölüm için şerh verebilir. Katılma yoluyla istinaf ve temyiz (karşı tarafın başvurusu üzerine cevap dilekçesiyle) süreyi geçirmiş tarafa da başvuru imkânı verdiğinden, kesinleşme bu ihtimal kapandığında gerçekleşir.

UYAP ve e-tebligat: Avukatlara ve tüzel kişilere tebligat UETS üzerinden yapılır; tebliğ, evrakın adrese ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat K. m.7/a). Süre bu günden işler; UYAP’ta “okundu” görünmesi tebliğ değildir. UYAP dosya sorgusunda “kesinleşme tarihi” alanı, kalemin şerh işlemiyle dolar; araç bu tarihi tebliğ tarihlerinden önceden hesaplar.